Bursa Mekatronik

Proses Kontrol ve Kontrol Sistemi Uygulamaları

Zafer Erim tarafından yazıldı

Perşembe, 28 Şubat 2008 00:45

Proses kontrol; montaj hatları, un ve yem fabrikaları, petro kimyasal tesisler gibi proses endüstrilerinde uygulanan ve çıktısı basınç, akış, sıcaklık seviye vb. değişken olan bir geri beslemeli kontrol sistemidir. Bütün proses kontrol altında tutularak, sisteme etki eden bozucu etkilere karşılık sistemin çıkışlarının belli değerlerde sabit tutulması amaçlanmaktadır. Endüstride karşılaştığımız proses tipleri işlemin meydana geliş biçimine göre sınıflandırılmaktadır. Parti Üretiminde ; Üretim bir uçtan başlayıp bitene kadar sürekli bir akış göstermez. Bunun yerine bir partiyi oluşturmak üzere giriş bileşenlerinden belli miktarlarda katkı maddesi işleme alınır ve operasyon gerçekleştirerek mamul yada yarı mamül ürünler elde edilir. Daha sonra bir sonraki parti işleme tabi tutulur. Özellikle kimyasal tesisler ve gıda endüstrisinde parti üretimine (fasılalı prosese) yönelik örneklere yaygın olarak rastlanmaktadır. Şekil 10.3'de parti üretimi için bir örnek gösterilmiştir. Bu örnekte; kahve, oralet vb. sıcak içecekleri otomatik olarak hazırlayan basit bir sistem gösterilmektedir. Sistem katkı maddelerini ve suyu uygun miktarlarda kendisi almakta ve karışım kıvama gelene kadar ısıtılmakta ve karıştırılmaktadır. Hazırlanan içecek bardağa doldurularak sunulmaktadır. Gıda ilaç vb. endüstrilerde bu prosesin çok daha kapsamlı ve karmaşık tiplerine yaygın olarak rastlanmaktadır. Proses Tipleri: Tek parça üretim Prosesinde ise, kesme, delme, bükme, kaynak etme gibi bir seri farklı işlem sonucunda bir ürün elde edilir. Ancak bu işlemlerin her biri veya birkaçı farklı yerlerde yapılır. Örneğin parça tornada işlenir, sonra frezeye bağlanır ve daha sonra başka bir kısımdaki taşlama tezgahına gönderilir. Bu üretim prosesinde tezgahlar yapılan ürüne göre bir hat oluşturacak şekilde bir biri ardınca dizilmez. Bunun yerine işleme cinsine ve fonksiyonuna göre farklı kısımlara yerleştirilir. Şekil 10.4'de tek parça üretimde ilk işlem olan ham maddenin kesilmesi gösterilmektedir. Bu örnekte, operatör ara yüzeyinden kesilecek parçanın boyu girilir ve işlem başlatılır. Bundan sonraki bütün işlemler otomatik olarak devam eder. Kesilen parçalar başka bir operasyon için diğer kısımlara gönderilirler. Verilen ölçüye göre kontrolör vidalı milin motoruna sinyal gönderir ve vidalı mile bağlı olan kol vasıtasıyla malzeme makaralar üzerinde verilen ölçü uzunluğu kadar hareket ettirilir. Bu işlem bittiğinde kesici devreye girer ve bu esnada optik olarak kesme işlemi izlenir. Kesme işlemi tamamlandığında ise bir sonraki parça için aynı işlem tekrarlanır. Kontrol Sistemi Uygulamaları Endüstride üretim gerçekleştiriyorken, hareket, sıcaklık, basınç gibi bir çok fiziksel büyüklüğün kontrol altına alınması gerekmektedir. Ayrıca endüstride üretimin gerçekleşmesinde zaman boyutu, üretilen parça yada gerçekleşen operasyon sayısı ve operasyonların belli bir sıraya göre yapılması çok önemli olup bunlarında kontrol edilmesi gerekmektedir. Bu kontrol işlemlerinde temel prensip benzer olmakla birlikte aralarında farklılıklar vardır. Hareket kontrolü Özellikle imalat sanayiinde konum ve hız kontrolü büyük önem taşır. Takım tezgahlarının konumlarının çok küçük aralıklarla kontrol edilmesi arzu edilir. Özellikle hassas imalat tezgahlarında kesme olayı; ya kesici takımın sabit, iş parçası hareket ederek veya tersi durumda iş parçası sabit kesici takım hareket ederek gerçekleşir. Hatta kesme esnasındaki hareket yavaş, boşta hareket yani parçaya yaklaşma ve parçadan uzaklaşma hareketi hızlı olmaktadır. Böylece aynı anda konum ve hız kontrolü söz konusudur. Kontrol devresinin şekli tezgahın kontrol tipine göre değişmektedir. Şekil 10.5'de bir takım tezgahı kızağının kontrol devresi için örnek verilmiştir.